Guatemala

Algemeen

Guatemala ligt in Midden-Amerika, tussen de Atlantische en Stille Oceaan, en is omgeven door de buurlanden Mexico, Belize, Honduras en El Salvador.

Kaart van Guatemala

In oppervlakte is het ongeveer 3 x België. Het land is gekend voor zijn prachtige natuur met een rijke fauna en flora. In het centrum en het westen is het landschap bergachtig met heel veel vulkanen, die vaak nog actief zijn. De zuidelijke kuststreek en het noorden zijn relatief vlak en worden intensief gebruikt voor het verbouwen van suikerriet, fruit- en veeteelt.

Guatemala heeft een tropisch klimaat. In de hooglanden echter kunnen de weersomstandigheden (vooral de temperatuur) sterk afwijken van het weer op andere plaatsen.

Er is geen zomer en winter, maar wel een droog seizoen (december tot april) en een regenseizoen (mei tot november). Af en toe ondervindt Guatemala ook de gevolgen van de orkanen van het Caraïbisch gebied. In 2005 zorgde de orkaan Stan voor aanzienlijke schade en veel slachtoffers.

In Guatemala leven ongeveer 12 miljoen mensen. 60% daarvan zijn de Indianen, vooral afstammelingen van de Maya's, en de overige 40% zijn de ladino's of mestiezen. De officiële taal is het Spaans, maar een groot deel van de bevolking spreekt nog altijd één van de 22 Maya-talen.

De kleurrijke klederdracht van de Maya's vind je overal in Guatemala (bron: Hans Hendriksen Travel Photography)

De merendeel van de mensen is Rooms-Katholiek, maar de laatste jaren zijn de vele Amerikaanse, evangelische kerken en sekten aan een ware opmars bezig. Maar welke godsdienst ook beleden wordt, de oude Indiaanse religie is nooit ver weg. Zo gaan de Maya's het katholicisme sterk vermengen met hun oorspronkelijke Indiaanse gebruiken.

Geschiedenis

Ooit was Guatemala het centrum van de Mayacultuur. Getuige daarvan de vele prachtige tempels die nu nog overal te bewonderen zijn in het land. De cultuur van de Maya's, met hun unieke cosmovisie en gebaseerd op harmonie, bereikte een hoogtepunt in de 10-de eeuw. Vanaf dan ging het bergaf als gevolg van onderlinge twisten tussen de verschillende stammen en van een periode van lange, uitzonderlinge droogte.

Een van de talrijke Maya-tempels in Tikal

In 1522 vielen de Spanjaarden onder leiding van Pedro de Alvarado het land binnen. Het begin van een lange, trieste periode waarin de inheemse bevolking alleen maar bezetting, slavernij, uitbuiting, onderdrukking en kolonialisatie kenden. Het is bekend dat de Indianen zich nooit zomaar neergelegd hebben bij de dwingelandij van de veroveraars; eeuwen lang hebben ze heldhaftig weerstand geboden. Streken zoals Petén-Itzá werden slechts na honderden jaren volledig onderworpen.

In 1821 werd het als lid van de Verenigde Staten van Centraal-Amerika eindelijk onafhankelijk van Spanje. In 1840 hield de federatie op te bestaan en werd Guatemala een onafhankelijke republiek.

Burgeroorlog

Doorheen de samenleving in Guatemala loopt er een scheidingslijn die de bevolking verdeelt in twee grote groepen. Enerzijds zijn er de ladino's of de mestiezen (de nazaten van de Spanjaarden en de andere Europeanen, vermengd met Indianen); anderzijds de Indianen, vooral de afstammelingen van de Maya's (zie hoger).

Tot de groep van de ladino's behoren de rijke boeren, de grootgrondbezitters, de industriëlen, alsook de militairen. Ze bekleden de belangrijkste machtsposities en hebben het altijd voor het zeggen gehad. De Maya's vormen de arme bevolkingsgroep. Ze leven in de hooglanden, verstoken van elke vorm van welvaart en vooruitgang, en ondergaan de heerschappij van de rijken en de machthebbers. Ze hebben geen rechten, alleen maar plichten.

Om te overleven dalen velen tijdens de oogsttijd af naar de kuststreek om er als gastarbeider te werken. Nog anderen trekken naar de Verenigde Staten om er clandestien te leven en te werken.

Toen in 1960 deze onrechtvaardigheid aangeklaagd werd door een groep van intellectuelen en studenten, werd hun vreedzaam protest hardhandig de kop ingedrukt. Het was het begin van een wrede en bloederige burgeroorlog, die 36 jaar lang zou duren.

In het begin van de jaren 80 bereikte deze burgeroorlog een triest hoogtepunt met een regelrechte genocide van de Maya-indianen. Onder het motto 'niemand mag dit kunnen voortvertellen' werden vaak volledig dorpen uitgemoord. De tactiek van de verschroeide aarde. Er bestaat een indrukwekkende lijst van dorpen die ofwel gedeeltelijk, ofwel volledig werden uitgemoord onder de directe leiding van dictator generaal Efrain Rios Montt of de voorgaande president Fernando Romeo Lucas García.

Al wie het openlijk opnam voor de armen werd vermoord. Dit was ook het trieste lot dat Walter Voordeckers, doodgeschoten in 1980, Ward Capiau, idem in 1981, en Serge Berten, ontvoerd in 1982, overkwam. In totaal werden meer dan 200.000 mensen vermoord. Meer dan 1,5 miljoen sloegen op de vlucht, ofwel naar de hooglanden of de bossen, ofwel naar de buurlanden, vooral naar Mexico.

Onder toenemende druk van de internationale gemeenschap en met de toekenning van de Nobelprijs voor de vrede aan de Guatemalteekse Rigoberta Menchú werden in 1995 de vredesonderhandelingen gestart die eind 1996 ook formeel bezegeld werden. Bij die onderhandelingen werd de Maya-cultuur officieel erkend en kregen de Maya's voor het eerst officieel rechten toebedeeld.

Guatemala vandaag

We zijn intussen meer dan 10 jaar verder en van de vredesakkoorden is nog maar weinig terecht gekomen. De president en het congres worden weliswaar democratisch verkozen, maar de echte macht en de rijkdom is nog altijd in handen van een kleine minderheid: de clan van de grootgrondbezitters, de industriëlen en bankiers, en achter de schermen, geïnfiltreerd in gans het bestuurs- en veiligheidsapparaat, de maffia en drugtrafficanten.

De Maya's hebben nog altijd de grond niet teruggekregen die hen in de loop der eeuwen werd afgenomen. Alles moet wijken voor de grootschalige mijn- en landbouw. En al wie hiertegen in opstand komt en zich inzet voor de landhervormingen wordt bedreigd of, als ze weigeren in ballingsschap te gaan, uit de weg geruimd.

Terreur, corruptie, rechteloosheid en straffeloosheid regeren nog steeds naast armoede en honger. Guatemala is en blijft een land op zoek naar zichzelf, naar een eigen identiteit, naar een eigen toekomst.